Γράφουν οι καθηγητές ιατρικής Κωνσταντίνος και Χαρίσιος Μπουντούλας*
«Biology is the study of complicated things…The objects and phenomena that a physics book describes are simpler than a single cell in the body of its author”–Richard Dawkins-(Η Βιολογία μελετά πολύπλοκα φαινόμενα… Τα αντικείμενα και τα φαινόμενα που περιγράφει ένα βιβλίο Φυσικής είναι απλούστερα από ένα μοναδικό κύτταρο στο σώμα του συγγραφέα)
Αύξηση της λιποπρωτεΐνης (α), (lipoprotein a) στο αίμα, συνοδεύεται με αυξημένο κίνδυνο για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νόσων. Τα επίπεδα της λιποπρωτεΐνης (α) στο αίμα, κατά γενικό κανόνα, καθορίζονται από γενετικούς παράγοντες, δεν επηρεάζονται από τον τρόπο ζωής (δίαιτα μεταξύ άλλων) και παραμένουν σχεδόν σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Γι’ αυτό το λόγο συνιστάται να γίνεται προσδιορισμός αυτής τουλάχιστο μια φορά σε όλα τα άτομα. Επίπεδα πάνω από 50 mg/dL στο αίμα θεωρούνται αυξημένα.
Από πολλές μελέτες έχει βρεθεί ότι υπάρχει μια συσχέτιση μεταξύ λιποπρωτεΐνης (α) και καρδιαγγειακών νόσων, μεταξύ των οποίων είναι η στεφανιαία νόσος (έμφραγμα του μυοκαρδίου, στηθάγχη, ένδειξη για αγγειοπλαστική – μπαλονάκι – ή εγχείρηση μπαϊπάς), στένωση της αορτικής βαλβίδας, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και θάνατο που οφείλεται σε καρδιαγγειακή νόσο, μεταξύ άλλων. Όσο πιο υψηλά είναι τα επίπεδα αυτής, τόσο και ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Ακόμα και επίπεδα λίγο υψηλότερα από το φυσιολογικά συνοδεύονται με μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.
Επειδή ο κίνδυνος που υπάρχει να αναπτυχθεί καρδιαγγειακή νόσος όταν η λιποπρωτεΐνη (α) είναι αυξημένη, φυσικό ήταν να καταβληθεί προσπάθεια για την ανεύρεση φαρμάκων που θα ελάττωναν τα επίπεδά της στο αίμα, με την ελπίδα ότι ελάττωση αυτής θα συνοδευόταν και με ελάττωση των καρδιαγγειακών νόσων που τη συνοδεύουν. Η φαρμακευτική εταιρεία Novartis, μεταξύ άλλων, ανέπτυξε ένα φάρμακο, την πελακαρσένη η χορήγηση της οποίας ελαττώνει τα επίπεδα της λιποπρωτεΐνης (α) κατά 80 %. Με αυτά τα δεδομένα, η εταιρεία είχε σχεδιάσει μια μελέτη για να ερευνήσει την επίπτωση που θα έχει η ελάττωση της λιποπρωταΐνης (α) στη συχνότητα των καρδιαγγειακών νόσων. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 8.323 ασθενείς οι οποίοι είχαν ήδη αναπτύξει καρδιαγγειακή νόσο. Όλοι οι ασθενείς εξακολούθησαν να λαμβάνουν τη θεραπευτική αγωγή που συνιστάται για το νόσημα που είχαν σύμφωνα με τις πιο σύγχρονες οδηγίες. Στους μισούς ασθενείς χορηγήθηκε το φάρμακο που ελαττώνει τη λιποπρωτεΐνη (α) και στους άλλους μισούς είχε χορηγηθεί εικονικό φάρμακο (placebo). Η μελέτη διήρκησε επτά χρόνια. Στις 4 Σεπτεμβρίου του 2026, αντιπρόσωπος της εταιρείας που ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της μελέτης, είχε επισημάνει ότι δυστυχώς τα αποτελέσματα δεν είναι αυτά που περιμέναμε. Με άλλα λόγια το φάρμακο δεν είχε ελαττώσει τα καρδιαγγειακά νοσήματα σε σύγκριση με το placebo. Η ανακοίνωση αυτή ήταν απογοητευτική και, μεταξύ άλλων, έχει ξαφνιάσει και ην καρδιολογική κοινότητα η οποία περίμενε ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που ανακοινωθήκαν. Υψηλά επίπεδα λιποπρωτεΐνης (α) έχει περίπου το 20 % του γενικού πληθυσμού. Κατά συνέπεια ελάττωση των καρδιακών νόσων σ ’αυτά τα άτομα θα έχει σημαντική επίπτωση στην ελάττωση του συνόλου των καρδιαγγειακών νόσων παγκοσμίως. Λεπτομέρειες της μελέτης θα ανακοινωθούν στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (American Heart Association), το Νοέμβριο του 2026, συγχρόνως δε θα δημοσιευτούν και σε επιφανές ιατρικό περιοδικό.
Για την αποτυχία του φαρμάκου, προς το παρόν τουλάχιστο, δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Φυσικά η Βιολογία είναι πολύπλοκη, και στην Ιατρική ποτέ δεν είναι βέβαιο ότι δυο συν δυο είναι πάντα ίσο με τέσσερα. Υπάρχει η πιθανότητα η λιποπρωτεΐνη (α) να μην ευθύνεται για την εμφάνιση των καρδιαγγειακών νόσων αλλά να είναι ένας απλός ¨δείκτης¨. Όταν δυο φαινόμενα πάνε παράλληλα, αυτό υποχρεωτικά δεν σημαίνει ότι υπάρχει και αιτιολογική συσχέτιση μεταξύ των δυο αυτών φαινομένων. Άτομα π.χ. με άσπρα μαλλιά έχουν πιο συχνά καρδιαγγειακά νοσήματα σε σύγκριση με αυτά που δεν έχουν άσπρα μαλλιά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα άσπρα μαλλιά προκαλούν τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Απλούστατα σε αυτή την περίπτωση είναι η μεγάλη ηλικία που συνοδεύεται και με άσπρα μαλλιά και με νοσήματα του καρδιαγγειακού συστήματος. Υπάρχουν αρκετά ανάλογα παραδείγματα στην Ιατρική. Μια άλλη άποψη είναι ότι το φάρμακο χορηγήθηκε σε άτομα που είχαν ήδη καρδιαγγειακή νόσο, ενώ θα έπρεπε να είχε χορηγηθεί σε άτομα χωρίς νόσο. Σε αντίθεση με τη αρτηριακή υπέρταση, τη χοληστερίνη, το σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, που εμφανίζονται αργότερα στη ζωή του ανθρώπου, η λιποπρωτεΐνη (α) είναι υψηλή από τα πρώτα χρόνια της ζωής αυτού. Γ ’αυτό το λόγο για να είναι αποτελεσματική ίσως η θεραπεία, θα αυτή πρέπει να αρχίζει από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου. Η μελέτη αυτή αν και αρνητική, θα συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση που υπάρχει μεταξύ λιποπρωτεΐνης (α) και καρδιαγγειακών νόσων. Μια αρνητική μελέτη δεν είναι αποτυχία, αλλά ανοίγει καινούργια μονοπάτια για περαιτέρω έρευνα σε ένα πολύπλοκο σύστημα όπως είναι αυτό της Βιολογίας. Σήμερα υπάρχουν τουλάχιστον δυο άλλες μελέτες που είναι σε εξέλιξη και έχουν σκοπό να καθορίσουν αν η ελάττωση της λιποπρωτεΐνης (α) θα ελαττώσει και την εμφάνιση καρδιαγγειακών νόσων σε άτομα στα οποία τα επίπεδα αυτής είναι υψηλά. Τα αποτελέσματα αυτών των μελετών θα ανακοινωθούν στο προσεχές μέλλον.
Άτομα με υψηλά επίπεδα λιποπρωτεΐνης (α), διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρδιαγγειακή νόσο σε σχέση με άτομα όπου τα επίπεδα αυτής είναι φυσιολογικά. Αυτά τα άτομα πρέπει να ακολουθούν ένα υγιεινό τρόπο ζωής (υγιεινή διατροφή, σωματική άσκηση, όχι κάπνισμα, επαρκής διάρκεια και καλής ποιότητας ύπνος, διατήρηση του σωματικού βάρους, της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερίνης, του σακχάρου, μεταξύ άλλων, στα φυσιολογικά επίπεδα). Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι όλοι οι άλλοι παράγοντες κινδύνου προστίθενται ή και πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο που υπάρχει από τα υψηλά επίπεδα λιποπρωτρΐνης α (έστω και αν αυτή αποτελεί έναν απλό δείκτη). Ας μην ξεχνάμε ότι υγιεινός τρόπος ζωής αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο που συμβάλλει σημαντικά τόσο στη διατήρηση της υγείας όσο και στην αύξηση του χρόνου ζωής με καλή υγεία.
*Konstantinos Dean Boudoulas MD, Professor of Medicine/Cardiovascular Medicine, Section Head Interventional Cardiology, Director Cardiac Catheterization Laboratories, The Ohio State University, Columbus Ohio, USA.
*Harisios K Boudoulas MD, PhD, PhD Hon, Professor of Medicine/Cardiovascular Medicine and Pharmacy (emeritus), The Ohio State University, Columbus Ohio, USA
