Νέες επενδύσεις, ισχυρή τοπική οικονομία και οι άνθρωποι στο επίκεντρο της ανάπτυξης
Η Δυτική Μακεδονία χρειάζεται νέες επενδύσεις, τεχνολογία και σύγχρονες υποδομές.
Χρειάζεται όμως και έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ώστε η μετάβαση στη νέα εποχή να μη συνεχίσει να γίνεται βίαια, χωρίς ουσιαστικό διάλογο και χωρίς να υποβαθμίζονται όσα αποτελούν αναπτυξιακό κεφάλαιο της περιοχής.
Για δεκαετίες ο τόπος μας στήριξε την ηλεκτροδότηση ολόκληρης της χώρας, επωμιζόμενος σημαντικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος.
Σήμερα, το ζητούμενο δεν είναι να απορρίψουμε τις νέες επενδύσεις, αλλά να διασφαλίσουμε ότι εντάσσονται σε ένα συνολικό σχέδιο για το μέλλον της περιοχής.
Το ερώτημα είναι τι προσέφερε διαχρονικά ο τόπος στη χώρα και τι ουσιαστικό θα αποκομίσει από τη νέα εποχή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συνολική επίδραση των μεγάλων παρεμβάσεων στο φυσικό περιβάλλον, από τις ενεργειακές εγκαταστάσεις και τον ταμιευτήρα Πολυφύτου έως τον Ιλαρίωνα και την ευρύτερη περιοχή της Ελίμειας.
Η κλιματική αλλαγή και το μικροκλίμα με το παρατεταμένο υγρό περιβάλλον μεταβάλλει ήδη τις θερμοκρασίες και τις καιρικές συνθήκες, επηρεάζοντας την αγροτική παραγωγή και τη γεωγραφία των καλλιεργειών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο κρόκος Κοζάνης, ένα προϊόν ΠΟΠ και μια πολύτιμη παραγωγική δραστηριότητα με βαθιές ρίζες στον τόπο μας.
Το μέγεθος της δραστηριότητας αποτυπώνεται στους αριθμούς, η καλλιεργούμενη έκταση φτάνει τα 4.686 στρέμματα, ενώ ο Συνεταιρισμός αριθμεί περίπου 1.000 εγγεγραμμένα μέλη, από τα οποία περίπου 500 είναι ενεργοί παραγωγοί.
Η οικονομική σημασία της καλλιέργειας είναι εξίσου μεγάλη.
Σε χρονιές με κύκλο εργασιών 7-8 εκατομμυρίων ευρώ, ο Συνεταιρισμός έχει διανείμει έως και 6 εκατομμύρια ευρώ στους παραγωγούς, το 90% των κερδών του επιστρέφει στα μέλη του, στηρίζοντας άμεσα εκατοντάδες οικογένειες και διατηρώντας σημαντικό μέρος της προστιθέμενης αξίας στην τοπική οικονομία.
Παράλληλα, η καλλιέργεια δημιουργεί εποχική απασχόληση για περίπου 5.000 ανθρώπους, κυρίως κατά την περίοδο της συγκομιδής, στηρίζοντας ένα ευρύτερο δίκτυο οικογενειών και εργαζομένων.
Ωστόσο, η παραγωγή αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.
Η στρεμματική απόδοση, που παλαιότερα έφτανε τα 700–800 γραμμάρια, έχει περιοριστεί περίπου στα 200 γραμμάρια την προηγούμενη καλλιεργητική περίοδο.
Οι κλιματικές μεταβολές έχουν επηρεάσει τις επιλογές των παραγωγών και την αναζήτηση καταλληλότερων εκτάσεων.
Η καλλιέργεια εκτείνεται πλέον σε ευρύτερη γεωγραφική ζώνη της Κοζάνης, στην οποία περιλαμβάνονται και αγροτικές εκτάσεις κοντά στην περιοχή του σχεδιαζόμενου Data Center.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το ζήτημα του τοπικού μικροκλίματος, η λειτουργία μιας τόσο μεγάλης εγκατάστασης συνεπάγεται σημαντικές θερμικές απορρίψεις από τα συστήματα ψύξης.
Χρειάζεται, επομένως, να εξεταστεί επιστημονικά εάν και σε ποιο βαθμό αυτές μπορούν να επηρεάσουν τις θερμοκρασιακές συνθήκες της ευρύτερης περιοχής.
Για μια καλλιέργεια όπως ο κρόκος, που είναι ευαίσθητη στις κλιματικές συνθήκες, η αξιολόγηση αυτή δεν μπορεί να είναι γενική ή αποσπασματική, απαιτείται ειδική μελέτη για τις πιθανές επιδράσεις στο μικροκλίμα, στις καλλιεργούμενες εκτάσεις και στην αγροτική παραγωγή.
Επομένως, δεν μπορούμε να αγνοούμε τη σχέση των μεγάλων επενδύσεων με την αγροτική γη και τις τοπικές συνθήκες, έχουν εξεταστεί οι πιθανές επιδράσεις στο μικροκλίμα; Υπάρχει επαρκής επιστημονική αξιολόγηση για τη συνύπαρξη της νέας εγκατάστασης με καλλιέργειες υψηλής αξίας, όπως ο κρόκος;
Η χωροθέτηση του Data Center στον πρώην ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου δημιουργεί επίσης εύλογα ερωτήματα.
– Έχουν αξιολογηθεί συνολικά οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και οι εναλλακτικές δυνατότητες αξιοποίησης της περιοχής;
– Ποιες θα είναι οι πραγματικές ανάγκες σε νερό και ποια η ηχητική επιβάρυνση για τις γύρω κοινότητες;
– Πώς θα διασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια, όταν παράλληλα αποδυναμώνονται ή καταργούνται βασικές ενεργειακές υποδομές;
Ποιος θα είναι ο ρόλος του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και της Πτολεμαΐδας V;
Στο ζήτημα του νερού χρειάζεται ιδιαίτερη ακρίβεια.
Στις λιγνιτικές μονάδες, το νερό που χρησιμοποιούνταν για την ψύξη δεν χανόταν στο σύνολο του.
Ανάλογα με το σύστημα ψύξης, ένα μέρος του επέστρεφε στο υδάτινο περιβάλλον, ενώ υπήρχαν απώλειες, κυρίως λόγω εξάτμισης και αναγκαίων απορροών.
Το Data Center θα λειτουργεί με διαφορετικές τεχνολογικές απαιτήσεις.
Γι’ αυτό χρειάζεται να γνωρίζουμε την πραγματική κατανάλωση νερού, την προέλευση του, τις προβλεπόμενες απορροές και τη συνολική επίδραση στο υδατικό ισοζύγιο της περιοχής.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις ανάγκες της εγκατάστασης.
Οι λίμνες Πολυφύτου και Ιλαρίωνα και οι παραλίμνιες περιοχές αποτελούν σημαντικό φυσικό και αναπτυξιακό κεφάλαιο για τη Δυτική Μακεδονία.
Συνδέονται με την οικολογική ισορροπία, τη βιοποικιλότητα, τη γεωργία, την αλιεία, αλλά και με τις δυνατότητες ήπιας τουριστικής ανάπτυξης.
Κάθε μεγάλη παρέμβαση οφείλει να αξιολογείται και ως προς τις επιπτώσεις της στους υδάτινους πόρους και στα οικοσυστήματα, με διαφάνεια και συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση.
Υπάρχει και το ζήτημα των ανταποδοτικών.
Με την παραδοχή ότι θα αξιοποιηθεί ολόκληρη η μέγιστη ισχύς των 300 MW, το ετήσιο τέλος υπολογίζεται σε 6 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 4,5 εκατ. ευρώ προβλέπονται για τον Δήμο Κοζάνης και 1,5 εκατ. ευρώ για τους οικιακούς καταναλωτές.
Αν υποθετικά δικαιούχοι ήταν 25.000 νοικοκυριά, το ποσό θα αντιστοιχούσε σε 60
ευρώ τον χρόνο, δηλαδή μόλις 5 ευρώ τον μήνα ανά νοικοκυριό.
Ποιες περιοχές θα είναι τελικά δικαιούχες και με ποια κριτήρια θα γίνει η κατανομή;
Η δημόσια διαβούλευση πρέπει να αποτελέσει ουσιαστική διαδικασία ενημέρωσης και συμμετοχής, όχι μια τυπική διαδικασία επικύρωσης ήδη ειλημμένων αποφάσεων.
Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να γνωρίζουν τα δεδομένα, να θέτουν ερωτήματα και να έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν το μέλλον τους.
Δεν είμαι απέναντι στην πρόοδο και στις επενδύσεις.
Είμαι υπέρ μιας μετάβασης με σχέδιο, ισορροπία και συνέχεια στις βασικές υποδομές.
Η Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί να περάσει από τη μονοκαλλιέργεια του λιγνίτη στη μονοκαλλιέργεια των Data Centers, χρειάζεται μια διαφοροποιημένη παραγωγική βάση, που θα αξιοποιεί την τεχνολογία και τις νέες επενδύσεις, χωρίς να εγκαταλείπει τον πρωτογενή τομέα, το φυσικό περιβάλλον και τις δυνατότητες ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών.
Μια ανάπτυξη που δεν θα αντιμετωπίζει τον τόπο απλώς ως χώρο εγκατάστασης μεγάλων επενδύσεων, αλλά θα σέβεται την παραγωγική του ταυτότητα, το περιβάλλον και τους ανθρώπους του, δημιουργώντας πραγματική αξία για την περιοχή.
Γιώργος Φτάκας
Πολιτευτής ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής Π.Ε. Κοζάνης
